| | |
قال الرسول(ص):مُداراةُ النّاسِ نِصْفُ الإیمانِ، وَ الرِّفقُ بِهِْم نِصْفُ العَیْشِ.؛ مدارا کردن با مردم نيمى از ایمان است و ملاطفت با آنان نيمى از زندگی.


  چاپ        ارسال به دوست

مفهوم شناسی اهل البیت

علی ظفر یوسفی
چکیده
اهل بیت پیامبر (ص) چه کسانی هستند؟ آیه تطهیر، شامل چه افرادی است؟ آیا مختص زوجات پیامبر، یا اصحاب کساء با زوجات پیامبر (ص)، یاهم فراتر از از اینها، شامل دوازده امام، همراه دخترِ پیامبر و خود پیامبر را نیز شامل است؟ این سوالاتی بوده که همواره مطرح بوده؛ در شناختن مفهوم اهل بیت چاره ی نیست که به سنت و تقریر پیامبر و اعترافات اهل البیت رجوع کنیم، رسول خدا (ص) در وقت نزول آیه تطهیر فقط علی و فاطمه و حسن و حسین را اهل بیت خودش خوانده، هم چنان، مدت زیادی در وقت نماز به در خانه ی علی و فاطمه آمده و آیه تطهیر را قرائت نموده است و طبق روایات شیعه نه امام از نسل امام حسین نیز مشمول آیه تطهیر هستند؛ این ها دلیل محکمی برای شناختن و تعیین مصداق اهل البیت هستند که هر منصفی را وادار به اعتراف آن می نماید. رفتار امامان معصوم نیز ثابت کرد که آنها واقعا اهل بیت هستند و پاک از پلیدی ها؛ در مقابل این ها همسر پیامبر حضرت عایشه را درگیری و راه انداختن جنگ علیه خلیفه ی پیامبر ص نشان داد که از اهل بیت خارج است.
کلیدواژه ها: اهل بیت، تطهیر، اصحاب كسا.
مقدمه
شناخت اهل البیت علیهم السلام از جمله اموری است که حیات مذهبی یک فرد و اجتماع را تشکیل می دهد، تا اهل بیت را کسی نشناسد و یا مصداق اهل البیت را نداند، در گمراهی است؛ در درازای تاریخ اسلام یکی از دغدغه های محدثین، مفسرین و متکلمین دنیای مسلمان، معرفی اهل البیت بوده، در واقع می توان گفت که علت اصلی این دغدغه همانا، گفته های پیامبر اسلام ص در باره ی اهل بیت است؛ مثلا فرموده: اهل بیت من، بسان کشتی نوح در میان امت پیامبر (ص) است، اطاعت از آنها راه نجات و تخلف از آنها موجب هلاکت است. این اهل بیت است که اذیت آنها موجب شدت عذاب خدا بر پیامبر و اهل بیت است. اهل بیت من، بسان نجوم که برای اهل آسمان امان است، هم چنان اهل بیت برای امت پیامبر (ص) امان است. مصداق اهل البیت را باید درک کرد که چه کسانی هستند؟ که صل الله علیه و آله و سلم بعد از ترغیب به قرآن کریم سه بار فرموده که «اذکرکم الله فی اهل بیتی»
نظر به روایات و رفتار پیامبر ص، مصداق اهل البیت و مفهوم آن، خیلی روشن و هویداست ولی طبیعی است که حب بغض های ناشی از اختلافات صحابه در تعیین جانشین رسول خدا، در تشخیص اهل بیت دخیل است، در حال که در این جا به قول مولوی رومی «آفتاب دلیل آفتاب» است.
1. مفهوم شناسی اهل البیت
الف) در لغت: اهل البیت از دو کلمه «اهل» و «البیت» ترکیب شده است؛ اهل در لغت به معنی شایسته و سزاوار است «البیت» مسکن و محل زیست؛ وقتی که باهم ترکیب شود به معنی ساکنان خانه خانواده. خاندان.
ب) در اصطلاح: اهل بیت در اصطلاح « به اهل بیت پیامبر علی، فاطمه، حسن، حسین تا حضرت صاحب الزمان علیهم السلام، اطلاق می گردد. بنا بر دلالت روایات متواتر، و هم چنان آن چه در زیارت جامعه ی کبیره وارد شده است که در آرامگاه هر امام علیه السلام، «السلام علیکم یا اهل بیت النبوه» خوانده می شود، »
حضرت پیامبر صل الله علیه و آله و سلم به یک اعتبار نیز در اهل بیت داخل است، در آیه ی تطهیر پیامبر (صل الله علیه و آله و سلم) نیز شامل است اما موارد که خودش «اهل بیتی» فرموده، داخل نیست.
البته این تعریف را اکثریت مطلق اهل سنت قبول ندارند که بین مفسرین و محدثین اهل سنت در تعیین مصداق اهل البیت، اختلاف است؛ اکثر اهل سنت به این عقیده اند که اهل بیت پیامبر صل الله علیه و آله و سلم، ازواج پیامبر به شمول علی و فاطمه و حسن و حسین علیهم السلام، است، بعضی از اهل سنت گفته اند که اهل بیت پیامبر صل الله علیه و آله و سلم تنها زوجات آن حضرت است، بعضی از آنها گفته اند که اهل به کسانی گفته می شود که صدقه بر آنها حرام شده است مثل: آل عقیل، آل عباس، آل جعفر...
2. مستندات اهل تشیع در تعیین مصداق اهل البیت
الف) قرآن
آیه اول: انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا. الاحزاب/33
از آن جایی که قرآن کریم مسایل کلی دین اسلام را بیان کرده برای تعیین مصادیق و جزئیات آن باید به سنت مراجعه کرد؛ روایات زیادی رسیده که این آیه در شان علی، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام نازل گردیده است.
ابو حمراء روایت کرده است که من شاهدم که پیامبر صل الله علیه و آله، چهل صبح به به درِ خانه ی علی و فاطمه علیهما السلام می آمد می فرمود: الصلاه یرحمکم الله؛ بعد آیه ی تطهیر را قرائت می کرد: «انما یریدالله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت...»
از ابو سعید خدری روایت شده که پیامبر صل الله علیه و آله، [بعد از نزول آیه تطهیر] به مدت شش ماه، در وقت هر نماز می فرمود: الصلاه یرحمکم - انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت...
ام سلمه زوجه رسول خدا ص روایت کرده که وقت آیه تطهیر نازل شد، پیامبر ص فرمود که علی و فاطمه و حسن و حسن را بیاورم، هنگام آنها آمدند، رسول خدا ص آن ها به دور خودش نزدیک نشانید و سه بار فرمود: بارخدایا! این ها اهل بیت و عترت من هستند، از آن ها رجس و پلیدی را دور فرما، و آنها را پاک گردان! ام سلمه گفت من گفتم که پس من؟ (تکلیف من چیست؟ اهل بیت شما نیستم) فرمود: بر خیر استی اگر خدا بخواهد.
و در این باب روایات زیادی وجود دارد که نشان می دهد مشمول آیه تطهیر تنها علی و فاطمه و حسن و حسین هستند؛ از طرف دیگر پیامبر، عملا و علنا مطابق روایت، در شش ماه یا کمتر و زیاد تر، مصداق اهل البیت را مشخص کرده است و جایی برای تردید باقی نه می گذارد چنان که خواهیم آورد که روایات به همین مضمون در منابع اهل سنت نیز فراوان است.
آیه دوم: فقل تعالوا ندع ابناءنا و ابناءکم و نساءنا و نساءنا و انفسنا و انفسکم ثم نبتهل فنجعل لعنه الله علی الکاذبین. آل عمران/61
این آیه در مورد مباهله ی پیامبر (صل الله علیه و آله و سلم) با نصارای نجران نازل شده و در آن امر شده که هر دو طرف، پسران، زنان، خودشان را بیاروند و بعد مباهله را شروع نمایند؛ این آیه مشخص می سازد که چه کسانی به پیامبر نزدیک هستند و چه افرادی داخل در مفهوم اهل البیت اند تا پیامبر (صل الله علیه و آله و سلم) آنها را با خود برای مباهله بیاورد؟ اما در روایات آمده است که پیامبر (صل الله علیه و آله و سلم) علی و فاطمه و حسن و حسین را باخودش به مباهله آورد؛ شیخ طوسی در امالی این روایت را آورده است: هنگام که این آیه نازل شد، پیامبر (صل الله علیه و آله و سلم) علی، فاطمه، حسن و حسین را فراخواند و فرمود که بارخدایا! اینها اهل بیت من هستند.
همچنان كه مى بينيم در آيه شريفه از اهل بيت تعبير به «انفس» و «نساء» و «ابناء» كرده يعنى اين چند تن را از ميان همه مردان و زنان و فرزندان خصوص اهل بيت را جانِ رسول خدا (صلى اللّه عليه و آله) و زنى كه منتسب به رسول خدا (صلى اللّه عليه و آله) است و فرزندان رسول خدا (صل الله علیه و آله و سلم) خوانده ...
احدى ادعا نكرده كه در داستان مباهله با نصارا با رسول خدا (صلى اللّه عليه و آله) داخل در كساء شده باشد، الا على بن ابيطالب و فاطمه و حسن و حسين (عليهم السلام) پس تاويل اين كلام خداى تعالى «ابنائنا» حسن و حسين (عليهماالسلام) است و «نسائنا» فاطمه (عليهاالسلام) و «انفسنا» على بن ابيطالب (عليه السلام) است .
ب) روایات
در منابع حدیثی امامیه مصداق اهل البیت مشخص و واضح است و هم چنان روایات وارده در منابع اهل سنت نشان گر این است که اهل البیت بعد از پیامبر (صل الله علیه و آله و سلم) اصحاب کساء و نه تن از ذریه ی امام حسین علیه السلام هستند که در این باب به عنوان نمونه به دو روایت از مستندات شیعه اکتفا کرده ایم.
1) از امام حسین (علیه السلام) روایت شده است که از پدرش امیرالمومنین، سوال شد، از معنی قول رسول خدا (ص) «انی مخلف فیکم الثقلین کتاب الله و عترتی» عترت پیامبر (ص) که ها هستند؟ امیرالمومنین فرمود: من، حسن، حسین، و نه امام از فرزندان امام حسین (ع) که نهم آن مهدی و قائم (عج) است، عترت پیامبر ص از کتاب خدا جدا نه می شوند، کتاب خدا هم از آنها جدا نه می گردد تا این که بر رسول خدا در حوض کوثر وارد شوند.
2) از رسول خدا روایت شده که فرمود: من برای شما دو چیز گرانبها می گذارم، که آن دو کتاب خدا و عترت و اهل بیت من هستند... جابر بن عبدالله انصاری ایستاده شد گفت: یا رسول الله عترت و اهل بیت شما که ها هستند؟ فرمود: علی و حسن و حسین و نه تن از امامان از فرزندان امام حسین علیهم السلام هستند تا روز قیامت.
در این دو روایت، رسول خدا (ص) علنا و عملا، مصداق اهل البیت را تعیین کرده و به همه فهمانده که اهل الیت زوجات آن حضرت نیست و مشمول آیه تطهیر علی و فاطمه و حسن و حسین علیهم السلام هستند.
در تفاسیر اهل سنت نیز بدون کدام اختلافی [ظاهرا] به صراحت ذکر کرده اند که در روز مباهله علی وفاطمه و حسن و حسین همراه پیامبر ص بودند؛ به عنوان نمونه، فخر رازی از علماء برجسته شافعی ها، دکتور وهبه زحیلی، زمخشری و باقی مفسران متقدم و معاصر ذکر کرده اند که هنگام که رسول خدا صل الله علیه و آله و سلم برای مباهله خارج شد همراه پیامبر صل الله علیه و آله و سلم، علی، فاطمه، حسن و حسین بودند.
با نگاهی به روایات وارده در باره اهل بیت، از زبان رسول خدا صل الله علیه و آله و سلم و ائمه معصومین، برای ما تردید باقی نه می گذارد که اهل بیت پیامبر صل الله علیه و آله و سلم منحصر به علی و فاطمه و حسن و حسین و نه امام از ذریه ی امام حسین علیهم السلام می باشد.
ج) سلوک و رفتار اهل البیت
شکی نیست که در آیه تطهیر، رجس و پلیدی از اهل البیت زدوده شده و اهل بیت مطابق این آیه، از هر گونه خطا و اشتباه در امان است؛ اگر نظری به رفتار و سلوکِ کسانی که مصداق اهل بیت در نگاه امامیه تعیین شدند بیندازیم، پرواضح است که اصحاب کساء و نه تن از نسل امام حسین علیه السلام، دچار اشتباه نه شدند، در حال که اگر ازواج پیامبر (صل الله علیه و آله و سلم) مصداق اهل بیت باشند، آن زمان تکلیف آیه تطهیر چه خواهد شد؟ عملا بعضی از زنان حضرت رسول الله (صل الله علیه و آله و سلم) دچار خطاهای بزرگی شدند مثلا حضرت عایشه با استفاده از نام پیامبر (صل الله علیه و آله و سلم) در مقابل امام و حاکم برحق زمان خویش برخاست و جنگ و مسلمان کشی راه انداخت که نظر به روایات وارده از منابع سنی و شیعه، حضرت عایشه باغی یا همان مجرم سیاسی است؛ این رفتار حضرت عایشه نشان گر این است که اهل البیت شامل او نیست.
3. مفهوم اهل بیت در نگاه اهل سنت و جماعت
مصداق اهل بیت در میان اهل سنت به شدت اختلاف است و یک اجماع نظری وجود ندارد، ولی مصداق اهل البیت هم در روایات و هم از نگاه سلوک بعض کسانی که ادعا شده از جمله اهل بیت هستند، به خوبی روشن و مبرهن است ولی به هر دلیلی که هست روایات و آیات تاویل و تفسیر فراوانی شده است که برای هر منصفی لازم است که دقت لازم را در تشخیص اهل بیت از زبان پیامبر (صل الله علیه و آله و سلم) و هم دقت در متن آیه تطهیر داشته باشند.
3.1) عمومیت اهل بیت (زوجات پیامبر همراه اصحاب الکساء)
به نظر اکثر مفسرین و محدثین اهل سنت این نظریه پذیرفته شده که اهل بیت پیامبر نه مختص زوجات پیامبر (ص) است نه مختص اصحاب کساء (علی و فاطمه و حسن و حسین علیهم السلام).
وهبه زحیلی در ذیل آیه «رحمت الله و برکاته علیکم اهل البیت. هود/73» نوشته است، این آیه دلالت بر آن دارد که زوجات پیامبران از اهل بیت پیامبر اند، حضرت عایشه از جمله ی اهل بیت است و آیه تطهیر در شان ایشان نازل شده است.
ابن کثیر تقریبا شش روایت را از چند طریق در تفسیر خود نقل می کند که مفهوم تمام این احادیث این است که مشمول آیه تطهیر فقط : علی، فاطمه، حسن و حسین ع هستند؛ اهل البیت شامل ازواج پیامبر (ص) نه می شود؛ ابن کثیر در اخیر به این نتیجه می رسد که بدون شک تدبر در آیه ی قرآن ما را به این نتیجه می رساند که ازواج پیامبر مشمول آیه تطهیر هستند و ابن کثیر دلیلی غیر سیاق و سباق آیه ندارد.
آلوسی بغدادی در صدد این است که اهل بیت را تعمیم دهد؛ اول روایت معروف ام سلمه را در باب اصحاب کسا نقل می کند بعد از این که پیامبر، علی، فاطمه، حسن و حسین ع داخل کساء فراخواند و فرمود: «اللهم هولاء اهل بیتی» ام سلمه گفت: آیا من از اهل بیت نیستم؟ پیامبر ص فرمود تو بر خیر هستی. آلوسی این روایت را نمی تواند مردود بشمارد چون هیچ محدثی رد نه کرده، ولی می خواهد اهل بیت را تعمیم دهد، به هر وسیله ی متوسل می شود، مثلا می گوید در بعض روایات است که ام سلمه تحت کساء بوده، یا در جواب سوال ام سلمه فرموده بلی تو از اهل بیت من هستی - در حال که مستندی ارایه نه می دهد و در تفاسیر هم به آن استناد نه شده - آلوسی در اخیر نتیجه می گیرد که برای این جمع بین روایات کنیم و هم چنان سیاق آیه را نیز نادیده نگیریم باید اهل بیت را تعمیم بخشیم.
ابن تیمیه می پذیرد که روایت در باره انحصار اهل بیت علیهم السلام، در اهل کساء آمده، صحیح است و ثابت شده، ولی با آن هم ابن تیمیه نتیجه می گیرد که چون خطاب در آیات قبل و بعد آیه تطهیر متوجه زنان پیامبر صل الله علیه و آله و سلم است و اما آیه ی تطهیر منفعتی نهفته است (تطهیر از رجس) که بقیه هم در آن شریکند.
3.2) اهل بیت پیامبر (ص) (اصحاب کساء)
در این میان اندیشمندانی از اهل سنت، نظر به روایات و براهین، اهل بیت پیامبر ص را منحصر به امام علی، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام کرده اند. که در این باب روایات فراوانی هم از طرق مختلف روایت شده است که از باب نمونه چند روایت را نقل می کنیم.
ابو الحمراء روایت کرده است که من مدت هشت ماه در مدینه به یاد دارم که پیامبر، در وقت نماز صبح نه می رفت مگر این به دروازه ی امام علی علیه السلام می آمد و دست خود را در دو طرف دروازه می گرفت و می فرمود: «الصلاه» بعد آیه تطهیر ار قرائت می کرد: انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت.
از ام سلمه رضی الله عنها روایت شده که آیه تطهیر در خانه ی من نازل شد، رسول خدا (ص) پس از نزول آیه، رسول خدا ص علی و فاطمه و حسن و حسین را طلب کرد، بعد فرمود: خدایا اینها اهل بیت من هستند؛ ام سلمه گفت، من گفتم که آیا من از اهل بیت شما نیستم؟ فرمود تو بر خیر هستی و این ها اهل بیت من هستند.
ابن مردویه و ابن عباس روایت کرده اند که ما حاضر بودیم و پیامبر ص به مدت نه ماه، در وقت نماز - در پنج وقت - به دروازه امام علی علیه السلام می آمد و می فرمود: «السلام علیکم و رحمه الله و برکاته علیکم اهل البیت، انما یرید الله عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا «الصلاة رحمكم الله»
طبری در تفسیر خود ظاهرا طرفدار این نظریه هست و او در این باب روایات زیادی را نقل می کند که اهل بیت پیامبر شامل ازواج پیامبر ص نه می باشد چون عملا پیامبر ص ام سلمه را جواب داده که نیست؛ این نشان می دهد که طبری اهل بیت را منحصر در اصحاب کساء دانسته است. او در باب عمومیت اهل بیت پیامبر ص هیچ دلیلی را نیاورده و تنها نظر عکرمه را آورده که معتقد بوده اهل بیت، همان زوجات پیامبر هستند ولی عکرمه دلیلی بر این مطلب ندارد.
ثعلبی از طحاوی نقل می کند که طحاوی نظر به آیه تطهیر، اهل بیت را شامل: پیامبر، علی، فاطمه، حسن و حسین علیهم السلام می داند؛ طحاوی بعد از ذکر روایات که نقل شده پیامبر به مدت شش ماه به دروازه علی و فاطمه آیت تطهیر را می خواند، به این نتیجه می رسد که غیر این ها کسی مشمول اهل بیت نیست.
ثعلبی از علامه محمد جسوس و کلبی نقل می کند که هر دو معقتدند که نظر به آیه تطهیر، اهل بیت منحصر در اصحاب کساء است.
3.3) اهل بیت (زوجات پیامبر)
این نظریه ظاهرا طرفداری ندارد عده ی بسیار اندکی قایل به این نظریه اند؛ از زجاج نقل شده است که بر این عقیده بوده که اهل بیت ازواج پیامبر (ص) هست، و آیه تطهیر نیز در شان این ها نازل شده است. هم چنین عکرمه که ظاهرا از اصحاب پیامبر (ص) است، از طرفداران این نظریه بوده؛ چنان چه نقل شده كه عكرمه در بازار ندا ميكرد و ميگفت: آيه‌ى تطهير در شان زنان حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله و سلّم است و نيز نقل ميكند كه عكرمه ميگفت: هر كس بخواهد با او مباهله ميكنم كه اين آيه در بارۀ زنان آن حضرت است.
3.4) نقد و بررسی
3.4.1) آن چه در باره ی تعمیم اهل بیت ع به زوجات پیامبر ص آورده شد، بیشتر مفسرین به این نظریه بودند که نظر به «سیاق» و «سباق» آیه، اصحاب کساء همراه زوجات پیامبر (ص)، اهل بیت پیامبر محسوب می شوند. سیاق و سباق وقت مدار اعتبار است و حجت گفته می شود که دلیلی نباشد که امری را از سیاق و سباق آیه خارج کند، اگر دلیلی بر خروج آن داشته باشیم دیگر سیاق مفهوم خودش را از دست می دهد؛ در مانحن فیه، درست است که قبل و بعد آیه برای زنان پیامبر است، ولی دلیل محکمی بر خروج زنان پیامبر از جمع اصحاب کساء داریم؛ قدر متیقن این است که اهل بیت همان کسانی بودند که تحت کساء بودند و ام سلمه به نسبت این که نبوده و گفته من هم باید باشم اما پیامبر ص نه پذیرفته است. هم چنان نظر به اختلاف روایات پیامبر (ص) هشت ماه یا شش ماه وقت نماز به دروازه ی امام علی علیه السلام می رفته و آیه ی تطهیر را قرائت می کرده و این نشان دهنده ی این است که عملا پیامبر (ص) اهل بیت را به مردم نشان داده است.
3.4.2) به صراحت آیه تطهیر، مراد از «طهر» تطهیر از معصیت است، برفرض شمول زوجات پیامبر در اهل بیت، بازهم زنان پیامبر ص مشمول اهل بیت نیست چنان که گفتیم سیره ی عملی حضرت عایشه و راه انداختن جنگ جمل بین مسلمانان، نشان داد که مرتکب اشتباه و خطایی بزرگی شده است که از آیه ی تطهیر بسی دور است.
3.4.3) این که اهل بیت مختص زوجات پیامبر (ص) باشد، هیچ مفسری قایل به این امر نه شده و در صورت صحت این ادعا، تبدیل ضمیر مونث به مذکر در آیه تطهیر معنی نداشت و بیهوده بود؛ از طرف دیگر عكرمه از خوارج و از دشمنان على و اهل بيت عليهم السّلام است و اين سخن از فرومايه‌ى مثل عكرمه بعيد نيست.
3.4.4) بيشتر از هفتاد حديث از طرق شيعه و اهل سنّت نقل شده كه اين آيه در بارۀ پنج تن آل عبا عليهم السّلام است.
3.4.5) در این که مخاطب در اول زوجات پیامبر است و بعد ضمیر از «مونث» تبدیل به «مذکر» می گردد شهید استاد مطهری چنین نگاشته است: در آیه تطهیر، مخاطب اهل‏البيت است و در آنجا نساء النبى. در اين جا ضمير، مذكر است و در آن جا مؤنث. ولى همين آيه‏اى كه مفاد آن اين‏همه با ماقبل و مابعدش مختلف است، در وسط آن آيات گنجانده شده، مثل كسى كه در بين صحبتش مطلب ديگرى را مى‏گويد و بعد رشته سخنش را ادامه مى‏دهد. اين است كه در روايات ما ائمه عليهم‏السلام خيلى تأكيد دارند كه آيات قرآن ممكن است ابتدايش در يك مطلب باشد، وسطش در مطلب ديگر و آخرش در يك مطلب سوم. اينكه در مسأله تفسير قرآن اينقدر اهميت قائل شده‏اند براى همين است. نه تنها روايات و ائمه ما گفته‏اند كه‏ انما یریدالله لیذهب... با ماقبل و مابعدش فرق دارد و مخاطب و مضمونش غير از آنهاست و مربوط به همانهايى است كه آن داستان در ارتباط با آنهاست، بلكه اهل تسنن نيز همه، اين مطلب را روايت كرده‏اند. یا آيه «الیوم اکملت ...» در این آیه هم مى‏بينيم عين همين مطلب هست و بلكه در مورد اين آيه عجيب‏تر است. قبل از اين آيه همه‏اش صحبت از يك مسائل خيلى فرعى و عادى است: «احلت لکم بهیمه الانعام... المائده/1 گوشت چارپايان بر شما حرام است و تذكيه چنين بكنيد و اگر مردار باشد حرام است و آنهايى را كه خفه مى‏كنيد حرام است و آنهايى كه با شاخ زدن به يكديگر كشته مى‏شوند گوشت شان حرام است و ... يكدفعه مى‏گويد: الیوم یئس الذین کفروا من دینکم فلاتخشوهم و اخشون الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی... بعد دوباره مى‏رود دنبال همان مسائلى كه قبلًا مى‏گفت. اساساً اين جمله‏ها به ماقبل و مابعدش نمى‏خورد يعنى نشان مى‏دهد كه اين، مطلبى است كه در وسط و شكم مطلب ديگرى گنجانده شده و از آن رد شده‏اند. آيه‏اى هم كه امروز مى‏خواهيم بگوييم عين همين سرنوشت را دارد، يعنى آيه‏اى است در وسط آيات ديگر كه اگر آن را برداريم، رابطه آنها هيچ با همديگر قطع نمى‏شود كما اينكه اگر الیوم اکملت ... را از وسط آن آيات برداريم، رابطه ماقبل و مابعدش هيچ قطع نمى‏شود. آيه‏اى است در آيات ديگر به طورى كه نمى‏شود گفت دنباله ماقبل يا مقدمه مابعد است، بلكه مطلب ديگرى است. در اينجا نيز قرائن خود آيه و نقلهاى شيعه و سنى همه از همين مطلب حكايت مى‏كنند.
6. 4. 3) کلمه اهل البیت در عرف قرآن - نظر به روایات وارده و مستنبط از خود آیه - اسم خاص است كه هر جا ذكر شود، منظور از آن، اين پنج تن هستند، يعنى رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) و على و فاطمه و حسنين (عليهم السلام) و بر هيچ كس ديگر اطلاق نمى شود، هر چند كه از خويشاوندان و اقرباى آن جناب باشد، البته اين معنا، معنايى است كه قرآن كريم لفظ مذكور را بدان اختصاص داده و گر نه به حسب عرف عام، كلمه مزبور بر خويشاوندان نيز اطلاق مى شود.
نتیجه گیری
1. شناخت اهل بیت سبب نجات از گمراهی و ضلالت است.
2. نظر به این که رسول خدا (صل الله علیه و آله و سلم) عملا حضرت ام سلمه را از داخل شدن زیر کساء مانع شده نشان گر این است که ازواج او مصداق اهل البیت نیستند.
3. رسول خدا علنا و عملا اهل بیتش را برای صحابه شناسانده و به روایات که رسیده آن حضرت در اوقات نماز به مدت شش ماه یا هشت ماه به دروازه ی علی و فاطمه علیهما السلام می آمده و آنها را به نماز فرا می خوانده و بعد آیه تطهیر را قرائت می کرده.
4. اهل بیت در نگاه شیعه نظر به روایات وارده در این باب و اعتراف امامان معصوم علیهم السلام، منحصر به اصحاب کساء نیست بلکه شامل دوازده امام به شمول خود پیامبر به یک اعتبار، است.
5. تعیین مصداق اهل بیت در نگاه اهل سنت و جماعت اجماع نظری وجود ندارد ولی اکثریت شان نظر به روایات وارده اهل بیت را شامل علی، فاطمه، حسن و حسین و هم چنان شامل زوجات پیامبر نیز می باشد.
6. این که سیاق و سباق آیه در مورد ازواج پیامبر (صل الله علیه و آله و سلم) است، دلیلی بر شمول ازواجش در آن نه می باشد چون در بعض جاهای قرآن نیز چنین چیزی آمده است؛ سیاق آیه وقتی مدار اعتبار است که دلیلی بر خروج آن نداشته باشیم در این جا ده ها روایت از طرق مختلف رسیده که آیه ی تطهیر را از سیاق آن خارج می کند.
7. مراد از «طهر» در آیه تطهیر، پاک شدن از معصیت و گناه و خطاست، امامان اهل البیت علیهم السلام نشان دادند که از خطا و گناه در امانند؛ و خطاهای حضرت عایشه، نشان داد که زوجات پیامیر (صل الله علیه و آله و سلم) مشمول اهل بیت نیستند.
8. دلیلی محکمی بر این مطلب، آیه مباهله است که در روز مباهله پیامبر (صل الله علیه و آله و سلم) در آیه ی که نازل شد لفظ «نساء» «ابناء» «انفس» به کار رفته بود و پیامبر بزرگ اسلام از بین زنهایش هیچ کسی را انتخاب نه کرد به جز علی، فاطمه، حسن و حسین؛ و این مطلب را همه ی مفسرین بالاتفاق - شیعه و سنی - ذکر کرده اند.
منابع
1. ابن تیمیه حرانی، احمد بن عبدالحلیم، منهاج السنه النبویه، ریاض - عربستان: جامعه الامام محمد بن سعود، 1406 ق.
2. ابن منظور، ابو الفضل، جمال الدين، محمد بن مكرم، بيروت - لبنان: دار صادر، 1414 ه‍ق.
3. اسماعیل بن عمر بن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دارطیبه، 1420 ق،
4. اصفهانى، مجلسى دوم، محمد باقر بن محمد تقى، بحار الأنوار، 33 جلد، مؤسسة الطبع و النشر، بيروت - لبنان، اول، 1410 ه‍ق
5. آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی، دمشق: دارالفکر المعاصر، 1415 ق.
6. ثعلبی، احمد بن محمد، الکشف و البیان، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1433 ق.
7. رازی، محمد بن عمر تمیمی، مشهور به فخر رازی، تفسیر الکبیر، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1431 ق.
8. زحیلی، وهبه، التفسير المنير فى العقيده والشريعه و المنهج، سوریه - دمشق: دار الفكر المعاصر، 1418 ق،
9. سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر ، الدر المنثور، لبنان - بیروت: دار الفکر، 1993 ق.
10. شيرازى، سيد محمد حسينى، من فقه الزهراء عليها السلام، قم - ايران: رشید، 1428 ه‍ق.
11. صدوق، محمد بن على بن بابويه، معاني الاخبار، قم - ايران: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، 1403 ه‍ق
12. طباطبایی، علامه سید محمد حسین، ترجمه تفسیر المیزان، مترجم: سید محمد باقر موسوی همدانی، ایران - قم: انتشارات اسلامی 1374.
13. طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تاویل القرآن، بیروت: الرساله، 1420 ق.
14. طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن، الامالي، در يك جلد، دار الثقافه، قم - ايران، 1414 ه‍ق
15. فيومى، احمد بن محمد مقرى، المصباح المنير، قم - ايران: منشورات دار الرضي، بی تا.
16. قرشى، سيد على اكبر، قاموس قرآن، تهران - ايران: دار الكتب الإسلامية، 1412 هـ ق.
17. قرطبی،محمد ابن احمد، الجامع لاحکام القرآن، الریاض: دار عالم الکتب، 1423 ق.
18. متقی هندی، علی بن حسام الدین، کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، بیروت - لبنان: موسسه الرساله، 1401 ق.
19. مسلم، ابو الحسین بن الحجاج نیشابوری، صحیح المسلم، بیروت - لبنان: دار احیاء التراث العربی، بی تا. ج 4، 1873
20. مطهری، مرتضی، مجموعه‏آثار استاد شهيد مطهرى، قم - ایران: صدرا، 1367.
21. مغربى، ابو حنيفه، نعمان بن محمد تميمى، دعائم الإسلام، قم - ایران: مؤسسه آل البيت عليهم السلام، 1385ه‍
22. نیشابوری، محمد بن عبدالله (حاكم نيشابوري)، المستدرک علی الصحیحین، بیروت - لبنان: دارالکتب العلمیه، 1411 ق.
23. واسطى، زبيدى، حنفى، محب الدين، سيد محمد مرتضى حسينى، تاج العروس، بیروت - لبنان: دار الفكر، 1414 ه‍ق.


١٢:٤٦ - 1395/01/22    /    شماره : ٧٢٣٠٠    /    تعداد نمایش : ٥٣٣


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج