| | |
قال الصادق(ع):المَسجونُ مَن سَجَنَتهُ دُنياهُ عَن آخِرَتِهِ؛ زندانى [واقعى] كسى است كه دنيايش او را از آخرتش باز داشته باشد.


  چاپ        ارسال به دوست

نظام پژوهشی کارآمد (جستارها: دیدگاه های تحلیلی)

نظام پژوهشی کارآمد
پس از سال های دهه هفتاد میلادی یکی از مؤلفه های مهم در دنیای علم، مقوله توسعه پژوهشی و فرایند پژوهش های پیشرو در بین ملل جهان است که یکی از شاخص‎های عمده در رتبه‎بندی کشورها، مقوله محصولات علمی و جایگاه آن ها بین سایر کشورها از جهت تولید علم و جنبش نظریه‎پردازی به شمار می‎رود. در جامعه علمی و معرفتی، اصلی ترین مؤلفه، داشتن نظام پژوهشی پیشرو است و محققان باید پروردگی و نوآمدی خود را در این نظام تجربه کرده تا در رشته‎های تخصصی و زمینه‎های مطالعاتی خود، ادراک و استنباط و تحلیل‎های مناسبی داشته باشد و سپس با توجه به مهارت‎های علمی، ذوقی و هوشمندی خود، نتایج تحقیقات و مطالعات خود را در چارچوب و معیارهای نگارش علمی ارائه دهند. از جمله مهم‎ترین راهکارهایی که به محققان و مراکز علمی تحقیقاتی کمک می‎کند تا اندیشه علمی خود را که در سال های تحصیل، تدریس و مطالعه مستمر کسب کرده‎اند عرضه نمایند و یا ثبت و انتقال دهند، پژوهش های رقابتی و مترقی است و این مهم فقط در یک نظام پژوهشی کارآمد، اتفاق می افتد.
کشور افغانستان که سال‎ها در کام جنگ های خانمانسوز و ویرانگر فرو غلطیده‎بود و تا هنوز از باتلاق های ناشی از آن، بیرون نیامده‎است، از مقوله تحقیقات و پژوهش‎های علمی کارآمد که با معیارهای جهانی منطبق باشد، تقریبا محروم است و اگر اندک تألیف ها و نوشته‎هایی که شکل می‎گیرد، بیشتر به گزارشی آشفته و مکتوبات بی‎قاعده نزدیک تر است تا به تحقیق و پژوهش روشمند. از طرف دیگر، بدون تحقیقات علمی و پژوهش‎های روشمند در زمینه علوم انسانی و تجربی، دست‎یابی به توسعه و شکوفایی در عرصه های اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و انسانی، میسر نیست و در عصری که جهان بر محور دست‎آوردهای علمی و تحقیقاتی حرکت می‎کند، کشورهایی که از نظام پژوهشی کارآمد برخوردار نیستند و نمی‎توانند سهمی در تولید علم داشته‎باشند، در هر زمینه از جهانیان عقب خواهد افتاد.
روحیه تحقیق و خوی کنجکاوی گوهری است که در نهاد همه آدمیان به ودیعت گذاشته شده‎است و بی‎تردید، مردم مسلمان افغانستان همانند سایر مردمان جهان دارای غریزه حقیقت‎جویی هستند و عالمان و فرهیختگانی نیز در میان ایشان وجود دارد، ولی کمبود دو مقوله، کاروان تحقیق و پژوهش را در این سرزمین با مشکل مواجه ساخته است؛ 1- نبود روحیه علمی؛ منظور از روحیه علمی آن است که انسان بدون هرگونه تعصب و قضاوت های ذهنی در پی کشف حقیقت باشد1 و سرشت حقیقت‎جویی خود را بیدار نموده و از آن، بهره ببرد. جامعه افغانستان با فاصله گرفتند از پیشینه تمدنی درخشان و عقب افتادن از کاروان تمدن جدید، در مقطعی از خفتگی علمی قرار گرفته است که این امر موجب خواب رفتگی روحیه علمی و فقدان ایده های پژوهشی در این سرزمین گردیده است؛ 2- نبود یک نظام پژوهشی کارآمد؛ همچنانکه در مورد آموزش، بهداشت و سایر بخش‎ها نیازمند نظام‎ها و سیستم های کارآمد هستیم، پژوهش و تحقیق نیز بدون شکل‎گیری یک نظام پژوهشی کارآمد، ثمربخش نیست. اینکه نظام پژوهشی کارآمد چه مؤلفه هایی دارد و از چه بایسته هایی برخوردار است؟، در قسمت بعدی دنبال خواهد شد.
1 - مرتضی مطهری، مجموعه آثار 22، صفحه 548.


نظام پژوهشی کارآمد(2)
مؤلفه ها و بایسته ها
در شماره قبل این نوشتار از ضرورت وجود یک نظام پژوهشی کارآمد سخن رفت و وعده داده شد که در شماره بعد، مؤلفه ها و بایسته های این نظام ذکر گردد. نظام پژوهشی کارآمد، دارای مؤلفه های خاصی است که بدون تحقق و شکل گیری آنها، نظام پزوهشی مطلوب دست یافتنی نخواهد بود.
بی تردید، تحول و پیشرفت روش های پژوهش روند تاریخی را طی نموده و با گذشت زمان، به بهبودی قدم گذاشته است؛ چنانکه دفاع اندیشمندانی "فرانسیس بیکن" در قرن 15میلادی از روش مطالعات استقرایی وسفارش ایشان به پرهیز از استنتاجات کلی، روش های مطالعات را در اروپا با تحول مواجه نموده و به سوی پژوهش ژرفانگر سوق داد که وقوع انقلاب صنعتی را می توان از نتایج آن به شمار آورد، در دوره حاضر روش های پژوهش به پیشرفت های زیادی دست یافته و نظام های پژوهشی کارآمد با مؤلفه های متعددی شکل گرفته است و برخی از این مؤلفه ها به قرار ذیل می باشد:
1- آموزش و محتواهای مناسب: آموزش صحیح و با کیفیت، مهم ترین رکن یک نظام پژوهشی کارآمد می باشد؛ یعنی اگر در جامعه ای، آموزش صحیح شکل نگرفته باشد و برای تحقیق و پژوهش محتوای مناسبی یافت نشود، نباید توقع پژوهشهای مفید و تأثیرگذار را داشته باشیم و در واقع، آموزش مقدمه پژوهش است و پژوهشگران و محققان در زمینه های مختلف علمی؛ چه علوم دینی و چه علوم غیر دینی بدون آموزش کافی، نتیجه و ثمره مورد انتظار را به دست نخواهند آورد.
2- بینش و برنامه ریزی: تردیدی وجود ندارد که هر مجموعه در را ه رسیدن به اهداف و نتایج مورد انتظار، نیاز شدید به برنامه ریزی دارد و بدون برنامه ریزی دقیق و راهگشا، به اهداف مطلوب نمی رسد. مطالعه و پژوهش نیز از این قاعده مستثنا نیست و نظام های پژوهشی بدون برنامه ریزی دقیق و کسب بینش صحیح پژوهشی در حصول نتایج و اهداف خود با مشکل مواجه می گردد.
3- تخصص گرایی: یکی از ویژگی های مهم پژوهش کارآمد، ژرف اندیشی و پرهیز از سطحی نگری است و پژوهش خوب که بتواند تولید علم نموده و برای مسائل، پاسخ مناسبی ارائه دهد، بدون تخصص گرایی و مطالعات عمقی دست یافتنی نیست. به همین دلیل، لازم است که پژوهشگران با مراکز علمی معتبر، دارای روابط علمی عمیق و مستمر باشند.
4- انتقادپذیری و حقیقت محوری: تحقیق و پژوهش به عنوان ویژگی فطری انسانی، علاوه بر تولیدات علمی و شکوفاسازی حیات دنیوی انسان، وظیفه اشباع غریزه حقیقت خواهی او را نیز بر عهده دارد. پژوهش و تحقیق کارآمد و حقیقی آن است که در پی نیل به حقیقت بوده و هیچ گاه حقیقت را در راه تعصبات کور قومی، زبانی، نژادی و ...، قربانی نسازد و در این مسیر، از انتقادات سازنده نقادان استقبال نماید.
5- رویکرد نوآورانه: نوآوری و ابتکار، فرایندی است که برای ایجاد یک خدمت یا محصول جدید توسط یک نظام پژوهشی و مطالعاتی شکل می گیرد. امروزه یکی از خطرات عمده ای که نظام پژوهشی کشورهای جهان سومی را تهدید می کند، غلتیدن در وادی موازی کاری و انجام کارهای تکراری است که به جز تولیدات انبوهی از تحقیقات و پایان نامه های کپی برداری شده، هیج سودی برای جامعه علمی این کشورها ندارد. از این رو، ابتکار و نوآوری در تحقیقات و پژوهش های علمی ضروری است؛ چراکه با خلاقیت و نوآوری تولید علم صورت می گیرد.
6- پاسخگویی به نیازهای روز: آنچه که جامعه انسانی را به ابتکار و اختراع روش های بهتر زندگی واداشته است، نیاز های زندگی انسان در این کره خاکی می باشد. بنا به بررسی تاریخی سرگذشت جامعه انسانی، محور توسعه و شکوفایی و خلق ابزار های متنوع و شکل گیری علوم و دانش های گوناگون، نیاز های انسانی است. امروزه، تحقیقات و پژوهش های کارآمد، ناظر به نیازهای جامعه است و متناظر با این نیازها، در صدد حل یک مشکل می باشد.


٠٨:٥٩ - 1393/04/17    /    شماره : ٥١٧٠١    /    تعداد نمایش : ٢٠٣


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج